ΙΛΙΑΔΟΣ  -  ΡΑΨΩΔΙΑ  I΄

(στίχοι  : 607-713 τέλος)

[Μετάφραση : ΙΑΚΩΒΟΥ  ΠΟΛΥΛΑ]

 

 

«Ω γέροντα Φοίνιξ, της τιμής αυτής δεν έχω ανάγκην.

Αρκεί με ότι του Διός μ’ έχει τιμήσ’ η μοίρα,

που στα κυρτά καράβια μου σ εμέ θα παραστέκη

όσο αναπνέω και γερά κινώ τα γόνατά μου.

Κι έν’ άλλο πράγμα θα σου ειπώ κι ας το φυλάξη ο νους σου:

Μη μου ταράζεις την ψυχήν με δάκρυα, με θρήνους,

χάριν στον Αγαμέμνονα να κάμεις, και αν δεν θέλεις

να σε μισήσ’ ως σ’ αγαπώ, μη κείνον αγαπήσεις.

Τoν άνθρωπον που με λυπεί συ να λυπήσεις πρέπει.

Της βασιλείας μέτοχον σε θέλω και της δόξης.

 

 

 

 

Φοῖνιξ ἄττα γεραιὲ διοτρεφὲς οὔ τί με ταύτης

χρεὼ τιμῆς· φρονέω δὲ τετιμῆσθαι Διὸς αἴσῃ,

ἥ μ᾽ ἕξει παρὰ νηυσὶ κορωνίσιν εἰς ὅ κ᾽ ἀϋτμὴ

ἐν στήθεσσι μένῃ καί μοι φίλα γούνατ᾽ ὀρώρῃ.  610

ἄλλο δέ τοι ἐρέω, σὺ δ᾽ ἐνὶ φρεσὶ βάλλεο σῇσι·

μή μοι σύγχει θυμὸν ὀδυρόμενος καὶ ἀχεύων

Ἀτρεΐδῃ ἥρωϊ φέρων χάριν· οὐδέ τί σε χρὴ

τὸν φιλέειν, ἵνα μή μοι ἀπέχθηαι φιλέοντι.

καλόν τοι σὺν ἐμοὶ τὸν κήδειν ὅς κ᾽ ἐμὲ κήδῃ·      615

ἶσον ἐμοὶ βασίλευε καὶ ἥμισυ μείρεο τιμῆς.

 

 

Και αυτοί παίρνουν την είδησιν, και συ στ’ απαλό στρώμα

εδώ κοιμήσου, και πρωί θέλει σκεφθούμε αν πρέπει

να μείνωμε ή να κάμωμε πανιά δια την πατρίδαν.».

οὗτοι δ᾽ ἀγγελέουσι, σὺ δ᾽ αὐτόθι λέξεο μίμνων

εὐνῇ ἔνι μαλακῇ· ἅμα δ᾽ ἠοῖ φαινομένηφι

φρασσόμεθ᾽ ἤ κε νεώμεθ᾽ ἐφ᾽ ἡμέτερ᾽ ἦ κε μένωμεν.

 

Και με το νεύμα επρόσταξε τον Πάτροκλον να στρώση

κλίνην καλήν του Φοίνικος, ώστε να μην αργήσουν

οι άλλοι ν’ αφήσουν την σκηνήν. Και τότε ανάμεσόν τους

ο ισόθεος ομίλησεν ο Τελαμώνιος Αίας:

 

ἦ καὶ Πατρόκλῳ ὅ γ᾽ ἐπ᾽ ὀφρύσι νεῦσε σιωπῇ   620

Φοίνικι στορέσαι πυκινὸν λέχος, ὄφρα τάχιστα

ἐκ κλισίης νόστοιο μεδοίατο· τοῖσι δ᾽ ἄρ᾽ Αἴας

ἀντίθεος Τελαμωνιάδης μετὰ μῦθον ἔειπε·

 

«Λαερτιάδη διογενή, πολύτεχνε Οδυσσέα,

πηγαίνουμε, ότι ο λόγος μας σ’ αυτό καν το ταξίδι,

θαρρώ, δεν κατορθώνεται. Κι ευθύς την αγγελίαν

να φέρωμε στους Δαναούς, αν και καλή δεν είναι,

που ανήσυχοι μας καρτερούν. Αλλ’ όμως ο Αχιλλέας

την μεγαλόκαρδην ψυχήν αγρίωσε στα στήθη.

Λησμόνησε ο άπονος τους φίλους που με τόσην

αγάπην τον δοξάζαμεν ως έξοχον των άλλων.

Και όμως πατέρας ή αδελφός στέργει από τον φονέα

του αδελφού του ή του παιδιού το πρόστιμον να λάβη.

διογενὲς Λαερτιάδη πολυμήχαν᾽ Ὀδυσσεῦ

ἴομεν· οὐ γάρ μοι δοκέει μύθοιο τελευτὴ               625

τῇδέ γ᾽ ὁδῷ κρανέεσθαι· ἀπαγγεῖλαι δὲ τάχιστα

χρὴ μῦθον Δαναοῖσι καὶ οὐκ ἀγαθόν περ ἐόντα

οἵ που νῦν ἕαται ποτιδέγμενοι. αὐτάρ Ἀχιλλεὺς

ἄγριον ἐν στήθεσσι θέτο μεγαλήτορα θυμὸν

σχέτλιος, οὐδὲ μετατρέπεται φιλότητος ἑταίρων   

τῆς ᾗ μιν παρὰ νηυσὶν ἐτίομεν ἔξοχον ἄλλων

νηλής· καὶ μέν τίς τε κασιγνήτοιο φονῆος

ποινὴν ἢ οὗ παιδὸς ἐδέξατο τεθνηῶτος·

 

Κι εκείνος, αφού πλέρωσε πολλά, στον τόπον μένει

και ο άλλος με την ξαγοράν που επήρε την ψυχήν του

δαμάζει. Αλλ’ άσπονδην, κακήν στα στήθη την καρδίαν

σου έκαμαν οι αθάνατοι, εξ αφορμής  μιας κόρης

μόνης. Κι επτά σου δίδομεν ασύγκριτες στο κάλλος

και άλλα πολλά. Και δέξου συ το έλεος εις τα στήθη,

σέβου την κατοικίαν σου. Στην στέγην σου μας έχεις

απ’ τον λαόν των Δαναών, κι εμείς θαρρούμε απ’ όλους

τους Αχαιούς πως είμασθεν οι φίλοι της καρδιάς σου.».

 

καί ῥ᾽ ὃ μὲν ἐν δήμῳ μένει αὐτοῦ πόλλ᾽ ἀποτίσας,

τοῦ δέ τ᾽ ἐρητύεται κραδίη καὶ θυμὸς ἀγήνωρ   635

ποινὴν δεξαμένῳ· σοὶ δ᾽ ἄληκτόν τε κακόν τε

θυμὸν ἐνὶ στήθεσσι θεοὶ θέσαν εἵνεκα κούρης

οἴης· νῦν δέ τοι ἑπτὰ παρίσχομεν ἔξοχ᾽ ἀρίστας,

ἄλλά τε πόλλ᾽ ἐπὶ τῇσι· σὺ δ᾽ ἵλαον ἔνθεο θυμόν,

αἴδεσσαι δὲ μέλαθρον· ὑπωρόφιοι δέ τοί εἰμεν    640

πληθύος ἐκ Δαναῶν, μέμαμεν δέ τοι ἔξοχον ἄλλων

κήδιστοί τ᾽ ἔμεναι καὶ φίλτατοι ὅσσοι Ἀχαιοί.

Και ο γοργοπόδης Αχιλλεύς σ’ εκείνον αποκρίθη:

 

«Ω Αίας διογέννητε, μεγάλε πολεμάρχε,

με την καρδιά μου φαίνεται που ο λόγος σου ταιριάζει.

πλην βράζω απ’ αγανάκτησιν όταν θυμούμαι πόσον

ο Ατρείδης μ’ εξουθένωσεν εμπρός εις τους Αργείους,

ως ξένον, όπ’ οι εγκάτοικοι πολίτες ατιμάζουν.

Πηγαίνετε και φανερά κηρύξετ’ ό,τι λέγω.

 

τὸν δ᾽ ἀπαμειβόμενος προσέφη πόδας ὠκὺς Ἀχιλλεύς·

Αἶαν διογενὲς Τελαμώνιε κοίρανε λαῶν

πάντά τί μοι κατὰ θυμὸν ἐείσαο μυθήσασθαι·     645

ἀλλά μοι οἰδάνεται κραδίη χόλῳ ὁππότε κείνων

μνήσομαι ὥς μ᾽ ἀσύφηλον ἐν Ἀργείοισιν ἔρεξεν

Ἀτρεΐδης ὡς εἴ τιν᾽ ἀτίμητον μετανάστην.

ἀλλ᾽ ὑμεῖς ἔρχεσθε καὶ ἀγγελίην ἀπόφασθε·

 

Ότι  απ’ το έργον φονικόν θ’ απέχω του πολέμου,

ώσπου τον θείον Έκτορα να ιδώ τον Πριαμίδην

στων Μυρμιδόνων τες σκηνές εμπρός και στα καράβια

φονεύοντας τους Αχαιούς και καίοντας τα πλοία.

Κι εμπρός εις το καράβι μου, θαρρώ, και στην σκηνήν μου

ο Έκτωρ αν και πρόθυμος θα παύση από την μάχην.».

 

Είπε. Και αυτοί, με δίκουπο ποτήρι αφού σπονδίσαν

καθείς, στα πλοία γύριζαν κατόπιν του Οδυσσέως.

 

οὐ γὰρ πρὶν πολέμοιο μεδήσομαι αἱματόεντος  650

πρίν γ᾽ υἱὸν Πριάμοιο δαΐφρονος Ἕκτορα δῖον

Μυρμιδόνων ἐπί τε κλισίας καὶ νῆας ἱκέσθαι

κτείνοντ᾽ Ἀργείους, κατά τε σμῦξαι πυρὶ νῆας.

ἀμφὶ δέ τοι τῇ ἐμῇ κλισίῃ καὶ νηῒ μελαίνῃ

Ἕκτορα καὶ μεμαῶτα μάχης σχήσεσθαι ὀΐω.    655

ὣς ἔφαθ᾽, οἳ δὲ ἕκαστος ἑλὼν δέπας ἀμφικύπελλον

σπείσαντες παρὰ νῆας ἴσαν πάλιν· ἦρχε δ᾽ Ὀδυσσεύς.

 

Κι επρόσταξεν ο Πάτροκλος τους άνδρες και τις δούλες

την κλίνην αναπαυτικήν του Φοίνικος να στρώσουν.

Κι αυτές την στρώσαν με προβιές, με τάπητες και ωραίο

λινό σινδόνι επάνωθε. Και ο γέρος εις την κλίνην

επλάγιασε, την άφθαρτην Ηώ να περιμένη.

Και παραμέσα στην σκηνήν κοιμήθηκε ο Πηλείδης.

Σιμά του επλάγιασε γυνή, που επήρε από την Λέσβον,

και κόρ’ ήταν του Φόρβαντος, η όμορφη Διομήδη.

 

Πάτροκλος δ᾽ ἑτάροισιν ἰδὲ δμωῇσι κέλευσε

Φοίνικι στορέσαι πυκινὸν λέχος ὅττι τάχιστα.

αἳ δ᾽ ἐπιπειθόμεναι στόρεσαν λέχος ὡς ἐκέλευσε 660

κώεά τε ῥῆγός τε λίνοιό τε λεπτὸν ἄωτον.

ἔνθ᾽ ὃ γέρων κατέλεκτο καὶ ἠῶ δῖαν ἔμιμνεν.

αὐτὰρ Ἀχιλλεὺς εὗδε μυχῷ κλισίης εὐπήκτου·

τῷ δ᾽ ἄρα παρκατέλεκτο γυνή, τὴν Λεσβόθεν ἦγε,

Φόρβαντος θυγάτηρ Διομήδη καλλιπάρῃος.      665

 

Εις μέρος άλλ’ ο Πάτροκλος. Κι είχε κι αυτός στο πλάγι

την Ίφιν την καλόζωνην που του’δωκε ο Πηλείδης,

στην Σκύρον ότε ανέβηκε, την πόλιν του Ενυέως.

 

Πάτροκλος δ᾽ ἑτέρωθεν ἐλέξατο· πὰρ δ᾽ ἄρα καὶ τῷ

Ἶφις ἐΰζωνος, τήν οἱ πόρε δῖος Ἀχιλλεὺς

Σκῦρον ἑλὼν αἰπεῖαν Ἐνυῆος πτολίεθρον.

 

Και στου Ατρείδη τες σκηνές όταν εκείνοι εφθάσαν

ορθοί σ’ αυτούς επρόπιναν των Αχαιών οι παίδες

με τα ποτήρια τα χρυσά και τους ερώτων όλοι.

Και πρώτος τους ερώτησεν ο μέγας Αγαμέμνων:

 

«Λέγε, Οδυσσέα θαυμαστέ, ω δόξα των Αργείων,

θέλει απ’ το πυρ το φλογερόν να σώση τα καράβια,

ή αρνείται, και  η μεγάλη του καρδιά θυμώνει ακόμη;»

 

οἳ δ᾽ ὅτε δὴ κλισίῃσιν ἐν Ἀτρεΐδαο γένοντο.

τοὺς μὲν ἄρα χρυσέοισι κυπέλλοις υἷες Ἀχαιῶν  670

δειδέχατ᾽ ἄλλοθεν ἄλλος ἀνασταδόν, ἔκ τ᾽ ἐρέοντο·

πρῶτος δ᾽ ἐξερέεινεν ἄναξ ἀνδρῶν Ἀγαμέμνων·

εἴπ᾽ ἄγε μ᾽ ὦ πολύαιν᾽ Ὀδυσεῦ μέγα κῦδος Ἀχαιῶν

ἤ ῥ᾽ ἐθέλει νήεσσιν ἀλεξέμεναι δήϊον πῦρ,

ἦ ἀπέειπε, χόλος δ᾽ ἔτ᾽ ἔχει μεγαλήτορα θυμόν;  675

 

Του απάντησε ο πολύπαθος, ο θείος Οδυσσέας:

«Ω Αγαμέμνων αρχηγέ, τρισένδοξε, όχι μόνο

δεν σβήνει εκείνος τον θυμόν, αλλά και φλόγα παίρνει

χειρότερη, και αρνείται σε και τα δικά σου δώρα.

Και μόνος σου, είπε, να σκεφθείς εσύ με τους Αργείους

πώς τον λαόν των Αχαιών να σώσης και τα πλοία.

 

τὸν δ᾽ αὖτε προσέειπε πολύτλας δῖος Ὀδυσσεύς·

Ἀτρεΐδη κύδιστε ἄναξ ἀνδρῶν Ἀγάμεμνον

κεῖνός γ᾽ οὐκ ἐθέλει σβέσσαι χόλον, ἀλλ᾽ ἔτι μᾶλλον

πιμπλάνεται μένεος, σὲ δ᾽ ἀναίνεται ἠδὲ σὰ δῶρα.

αὐτόν σε φράζεσθαι ἐν Ἀργείοισιν ἄνωγεν          680

ὅππως κεν νῆάς τε σαῷς καὶ λαὸν Ἀχαιῶν·

 

Και αυτός μας εφοβέρισε, πως άμα ξημερώσει

στην θάλασσαν τα ισόπλευρα καράβια του θα σύρει.

Και να στραφούμε θα’λεγε κι οι άλλοι στην πατρίδα

διότι δεν θα’βρετε ποτέ της υψηλής Ιλίου

το τέλος. Ότι επρόβαλε το χέρι του έμπροσθέν της

να την σκεπάση ο Βροντητής κι εθάρρευσαν τα πλήθη.

 

αὐτὸς δ᾽ ἠπείλησεν ἅμ᾽ ἠοῖ φαινομένηφι

νῆας ἐϋσσέλμους ἅλαδ᾽ ἑλκέμεν ἀμφιελίσσας.

καὶ δ᾽ ἂν τοῖς ἄλλοισιν ἔφη παραμυθήσασθαι

οἴκαδ᾽ ἀποπλείειν, ἐπεὶ οὐκέτι δήετε τέκμωρ       685

Ἰλίου αἰπεινῆς· μάλα γάρ ἑθεν εὐρύοπα Ζεὺς

χεῖρα ἑὴν ὑπερέσχε, τεθαρσήκασι δὲ λαοί.

 

Και αυτά που είπεν άκουσαν και τούτ’ οι συνοδοί μου,

ο Αίας κι οι δυο κήρυκες, άνδρες κι οι δυο με γνώσιν.

Και ως είπ’ εκείνος πλάγιασεν ο Φοίνιξ στην σκηνήν του,

και στην γλυκιάν πατρίδα του θενά τον συνοδεύση

αύριον, αν θέλη. Στανικώς δεν θέλει αυτός τον πάρει.».

ὣς ἔφατ᾽· εἰσὶ καὶ οἵδε τάδ᾽ εἰπέμεν, οἵ μοι ἕποντο,

Αἴας καὶ κήρυκε δύω πεπνυμένω ἄμφω.

Φοῖνιξ δ᾽ αὖθ᾽ ὃ γέρων κατελέξατο, ὡς γὰρ ἀνώγει,

ὄφρά οἱ ἐν νήεσσι φίλην ἐς πατρίδ᾽ ἕπηται

αὔριον, ἢν ἐθέλῃσιν· ἀνάγκῃ δ᾽ οὔ τί μιν ἄξει.

 

Είπε κι εκείνοι εσίγησαν, άφωνοι εμείναν όλοι

από τον λόγον φοβερόν που ακούσαν ξιπασμένοι.

Κι εσώπαν εις την θλίψην τους των Αχαιών οι παίδες,

όσο που λόγον άρχισεν ο ανίκητος Διομήδης:

ὣς ἔφαθ᾽, οἳ δ᾽ ἄρα πάντες ἀκὴν ἐγένοντο σιωπῇ

μῦθον ἀγασσάμενοι· μάλα γὰρ κρατερῶς ἀγόρευσε.

δὴν δ᾽ ἄνεῳ ἦσαν τετιηότες υἷες Ἀχαιῶν·             695

ὀψὲ δὲ δὴ μετέειπε βοὴν ἀγαθὸς Διομήδης·

 

«Ω Αγαμέμνων αρχηγέ, τρισένδοξε Ατρείδη,

τον έξοχον Πηλειωνα να μη’χες ικετεύσει

με δώρα τόσα. Κι έπαρσιν  πολλήν έχ’ η ψυχή του

και τώρα τον εμψύχωσες πολύ στην έπαρσίν του.

Αλλ’ ας αφήσωμεν αυτόν, ή αναχωρήσ’ ή μείνει.

Και πάλιν οπόταν του το ειπή στα στήθη του η καρδιά του

και τον κινήσει ένας θεός, αυτός θα πολεμήση.

Αλλ’ ό,τι τώρα εγώ θα ειπώ να το δεχθούμεν όλοι.

Πρώτα ευφρανθήτε το φαϊ, και το κρασί που είναι

δύναμις εις τον άνθρωπον. Κατόπι αναπαυθήτε.

Και όταν η ροδοδάκτυλος Ηώς την γην φωτίση,

τους ίππους και όλον τον λαόν ευθύς εμπρός στα πλοία

κίνησε και πολέμησε συ μεταξύ των πρώτων.».

 

Ἀτρεΐδη κύδιστε ἄναξ ἀνδρῶν Ἀγάμεμνον

μὴ ὄφελες λίσσεσθαι ἀμύμονα Πηλεΐωνα

μυρία δῶρα διδούς· ὃ δ᾽ ἀγήνωρ ἐστὶ καὶ ἄλλως·

νῦν αὖ μιν πολὺ μᾶλλον ἀγηνορίῃσιν ἐνῆκας.    700

ἀλλ᾽ ἤτοι κεῖνον μὲν ἐάσομεν ἤ κεν ἴῃσιν

ἦ κε μένῃ· τότε δ᾽ αὖτε μαχήσεται ὁππότε κέν μιν

θυμὸς ἐνὶ στήθεσσιν ἀνώγῃ καὶ θεὸς ὄρσῃ.

ἀλλ᾽ ἄγεθ᾽ ὡς ἂν ἐγὼ εἴπω πειθώμεθα πάντες·

νῦν μὲν κοιμήσασθε τεταρπόμενοι φίλον ἦτορ    705

σίτου καὶ οἴνοιο· τὸ γὰρ μένος ἐστὶ καὶ ἀλκή·

αὐτὰρ ἐπεί κε φανῇ καλὴ ῥοδοδάκτυλος Ἠώς,

καρπαλίμως πρὸ νεῶν ἐχέμεν λαόν τε καὶ ἵππους

ὀτρύνων, καὶ δ᾽ αὐτὸς ἐνὶ πρώτοισι μάχεσθαι.

 

Έπαυσε και όλ’ οι βασιλείς, ότ’, είπεν εδεχθήκαν

και του Διομήδη εθαύμασαν τον λόγον του ιπποδάμου.

Και αφού σπονδίσαν πήγαινε καθείς εις την σκηνήν του

κι εκεί του ύπνου εχάρηκαν το δώρον πλαγιασμένοι.

 

ὣς ἔφαθ᾽, οἳ δ᾽ ἄρα πάντες ἐπῄνησαν βασιλῆες  710

μῦθον ἀγασσάμενοι Διομήδεος ἱπποδάμοιο.

καὶ τότε δὴ σπείσαντες ἔβαν κλισίην δὲ ἕκαστος,

ἔνθα δὲ κοιμήσαντο καὶ ὕπνου δῶρον ἕλοντο.

 

ß                                                            à

G