ΙΛΙΑΔΟΣ  -  ΡΑΨΩΔΙΑ  E΄

(στίχοι  : 580-676)

[Μετάφραση : ΙΑΚΩΒΟΥ  ΠΟΛΥΛΑ]

 

Ο Αντίλοχος τον Μύδωνα, τον άξιον κυβερνήτην

Ατυμνιάδην, πόστρεφε τους ίππους, τον κτυπάει

με πέτραν εις τον άγκωνα. του πέσαν απ’ τα χέρια

τα ελεφαντόλαμπρα λουριά. Κατόπιν του εχύθη

ο Αντίλοχος και με σπαθιά τον μήλιγγα του σχίζει.

Έπεσεν επικέφαλα βογγώντας απ’ τ΄αμάξι

κι εβύθισε το καύκαλο στο χώμα και τους ώμους.

Πολληώρα εστάθη, ως εύρηκαν αυτού βαθύν τον άμμον,

ώσπου τετραποδίζοντας οι ίπποι τον ξαπλώσαν,

που ραβδιζεν ο Αντίλοχος να πάρει στον στρατόν του.

 

Ἀντίλοχος δὲ Μύδωνα βάλ᾽ ἡνίοχον θεράποντα

ἐσθλὸν Ἀτυμνιάδην· ὃ δ᾽ ὑπέστρεφε μώνυχας ἵππους·

χερμαδίῳ ἀγκῶνα τυχὼν μέσον· ἐκ δ᾽ ἄρα χειρῶν

ἡνία λεύκ᾽ ἐλέφαντι χαμαὶ πέσον ἐν κονίῃσιν.

Ἀντίλοχος δ᾽ ἄρ᾽ ἐπαΐξας ξίφει ἤλασε κόρσην[1]·

αὐτὰρ ὅ γ᾽ ἀσθμαίνων εὐεργέος ἔκπεσε δίφρου  585

κύμβαχος ἐν κονίῃσιν ἐπὶ βρεχμόν τε καὶ ὤμους.

Δηθὰ μάλ᾽ ἑστήκει· τύχε γάρ ῥ᾽ ἀμάθοιο βαθείης·

ὄφρ᾽ ἵππω πλήξαντε χαμαὶ βάλον ἐν κονίῃσι·

τοὺς ἵμασ᾽ Ἀντίλοχος, μετὰ δὲ στρατὸν ἤλασ᾽ Ἀχαιῶν.

 

Τους είδ’ ο Έκτωρ, με κραυγήν επάνω τους εχύθη.

Και οι φάλαγγες κατόπι του οι δυνατές  των Τρώων.

Η σεπτή δέσποινα Ενυώ προεξάρχει με τον Άρη.

Την λύσσαν αδιάντροπον έφερνε αυτή του φόνου.

Κρατούσ’ ο Άρης κι έσειε θεόρατο κοντάρι

και πότ’ εμπρός του Έκτορος φαινόταν πότε οπίσω.

Και άμα τον είδ’ ερίγησεν ο ανδρείος Διομήδης.

 

Και ως από δρόμον μακρινόν οδίτης μ’ απορίαν

στέκει στην όχθην ποταμού που αφροκοπά και ρέει

ορμητικά στην θάλασσαν και οπίσω φεύγει εκείνος,

έτσι ο Τυδείδης σύρθηκε και προς το πλήθος είπε:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Τοὺς δ᾽ Ἕκτωρ ἐνόησε κατὰ στίχας, ὦρτο δ᾽ ἐπ᾽ αὐτοὺς

κεκλήγων· ἅμα δὲ Τρώων εἵποντο φάλαγγες

καρτεραί· ἦρχε δ᾽ ἄρα σφιν Ἄρης καὶ πότνι᾽ Ἐνυώ,

ἣ μὲν ἔχουσα Κυδοιμὸν ἀναιδέα δηϊοτῆτος,

Ἄρης δ᾽ ἐν παλάμῃσι πελώριον ἔγχος ἐνώμα,

φοίτα δ᾽ ἄλλοτε μὲν πρόσθ᾽ Ἕκτορος, ἄλλοτ᾽ ὄπισθε.

Τὸν δὲ ἰδὼν ῥίγησε βοὴν ἀγαθὸς Διομήδης·

ὡς δ᾽ ὅτ᾽ ἀνὴρ ἀπάλαμνος ἰὼν πολέος πεδίοιο

στήῃ ἐπ᾽ ὠκυρόῳ ποταμῷ ἅλα δὲ προρέοντι

ἀφρῷ μορμύροντα ἰδών, ἀνά τ᾽ ἔδραμ᾽ ὀπίσσω,

ὣς τότε Τυδεΐδης ἀνεχάζετο, εἶπέ τε λαῷ·         600

 

 

«Φίλοι, τον θείον Έκτορα θαυμάζομεν ως μέγαν

πολεμιστήν ατρόμητον. Και ωστόσο έχει σιμά του

πάντοτε κάποιον των θεών που την ζωή του σώζει.

Και τώρα ιδέτε με μορφήν θνητού τον Άρην έχει,

αλλ’ οπισθοποδήσετε γυρμένοι προς τους Τρώας

πάντοτε και μη πόλεμον προς τους θεού ζητείτε.».

ὦ φίλοι οἷον δὴ θαυμάζομεν Ἕκτορα δῖον

αἰχμητήν τ᾽ ἔμεναι καὶ θαρσαλέον πολεμιστήν·

τῷ δ᾽ αἰεὶ πάρα εἷς γε θεῶν, ὃς λοιγὸν ἀμύνει·

καὶ νῦν οἱ πάρα κεῖνος Ἄρης βροτῷ ἀνδρὶ ἐοικώς.

Ἀλλὰ πρὸς Τρῶας τετραμμένοι αἰὲν ὀπίσσω     605

εἴκετε, μηδὲ θεοῖς μενεαινέμεν ἶφι μάχεσθαι.

 

Αυτά ’πε και πολύ σιμά τους έσμιξεν οι Τρώες.

Ο Έκτωρ τον Αγχίαλον και τον Μενέσθην άνδρες

ανδρειωμένους φόνευσεν εις εν’ αμάξι αντάμα.

Ο μέγας τους λυπήθηκεν ο Τελαμώνιος Αίας,

προχώρησε κι εστήθη αυτού κι εκτύπησε μ’ ακόντι

τον Σελαγίδην Άμφιον, που στην Παισόν κατοίκα

και κτήματ’ είχε και πολλά χωράφια, πλην η μοίρα

στον Πρίαμον  τον έφερε βοηθόν και στα παιδιά του.

 

 

 

 

 

 

Ὣς ἄρ᾽ ἔφη, Τρῶες δὲ μάλα σχεδὸν ἤλυθον αὐτῶν.

Ἔνθ᾽ Ἕκτωρ δύο φῶτε κατέκτανεν εἰδότε χάρμης

εἰν ἑνὶ δίφρῳ ἐόντε, Μενέσθην Ἀγχίαλόν τε.

Τὼ δὲ πεσόντ᾽ ἐλέησε μέγας Τελαμώνιος Αἴας·  610

στῆ δὲ μάλ᾽ ἐγγὺς ἰών, καὶ ἀκόντισε δουρὶ φαεινῷ,

καὶ βάλεν Ἄμφιον Σελάγου υἱόν, ὅς ῥ᾽ ἐνὶ Παισῷ

ναῖε πολυκτήμων πολυλήϊος· ἀλλά ἑ μοῖρα

ἦγ᾽ ἐπικουρήσοντα μετὰ Πρίαμόν τε καὶ υἷας.

 

 

Στην ζώνην τον εκτύπησεν ο Τελαμώνιος Αίας

και στην γαστέρα εμπήχθηκε το απέραντον ακόντι.

Με βρόντον πέφτει. Τρέχει ευθύς τα όπλα να του πάρη

ο μέγας Αίας. Κι έχυναν  τα φονικά των βέλη

σ’ αυτόν οι Τρώες πάμπολλα κι επήρε η ασπίδα πλήθος.

Και ανταπατώντας έβγαλαν απ’ τον νεκρόν τ’ ακόντι.

Αλλ΄όμως δεν τον άφηναν τ’ ακότια  να τον γδύση

απ’ τα λαμπρά  του άρματα. Φοβήθη τότ’ ο Αίας

μη πάθη κύκλωσιν σφοδρήν των αγερώχων Τρώων,

που με κοντάρι επάνω του πολλοί και ανδρειωμένοι,

αν κι είχε μέγα θαυμαστό παράστημα και ωραίο,

τον έσπρωξαν. Τινάχθηκεν αυτός κι εσύρθη οπίσω.

Έτσι ενεργούσαν στον σφοδρόν αγώνα του πολέμου.

 

Τόν ῥα κατὰ ζωστῆρα βάλεν Τελαμώνιος Αἴας,

νειαίρῃ δ᾽ ἐν γαστρὶ πάγη δολιχόσκιον ἔγχος,

δούπησεν δὲ πεσών· ὃ δ᾽ ἐπέδραμε φαίδιμος Αἴας

τεύχεα συλήσων· Τρῶες δ᾽ ἐπὶ δούρατ᾽ ἔχευαν

ὀξέα παμφανόωντα· σάκος δ᾽ ἀνεδέξατο πολλά.

Αὐτὰρ ὃ λὰξ προσβὰς ἐκ νεκροῦ χάλκεον ἔγχος      

ἐσπάσατ᾽· οὐδ᾽ ἄρ᾽ ἔτ᾽ ἄλλα δυνήσατο τεύχεα καλὰ

ὤμοιιν ἀφελέσθαι· ἐπείγετο γὰρ βελέεσσι.

Δεῖσε δ᾽ ὅ γ᾽ ἀμφίβασιν κρατερὴν Τρώων ἀγερώχων,

οἳ πολλοί τε καὶ ἐσθλοὶ ἐφέστασαν ἔγχε᾽ ἔχοντες,

οἵ ἑ μέγαν περ ἐόντα καὶ ἴφθιμον καὶ ἀγαυὸν           

ὦσαν ἀπὸ σφείων· ὃ δὲ χασσάμενος πελεμίχθη.

 

Κι έσπρωξ’ η μοίρα ανίκητη τον μέγαν Ηρακλείδην

Τληπτόλεμον ενάντια στον θείον Σαρπηδόνα.

Και άμ’ αντικρύ προχώρησαν ο ένας προς τον άλλον,

ο έγγονος με τον υιόν του βροντοφόρου Δία,

προσφώνησε  ο Τληπτόλεμος τον Σαρπηδόνα πρώτος:

 

 

 

 

 

Ὣς οἳ μὲν πονέοντο κατὰ κρατερὴν ὑσμίνην·

Τληπόλεμον δ᾽ Ἡρακλεΐδην ἠΰν τε μέγαν τε

ὦρσεν ἐπ᾽ ἀντιθέῳ Σαρπηδόνι μοῖρα κραταιή.

Οἳ δ᾽ ὅτε δὴ σχεδὸν ἦσαν ἐπ᾽ ἀλλήλοισιν ἰόντες 630

υἱός θ᾽ υἱωνός τε Διὸς νεφεληγερέταο#,

τὸν καὶ Τληπόλεμος πρότερος πρὸς μῦθον ἔειπε·

 

«Τι σ’ αναγκάζει, Σαρπηδών, ω των Λυκίων άρχε,

ως άνθρωπος απόλεμος να κρύβεσ’ εδώ πέρα;

Ψεύδοντ’ αν λέγουν που’σαι υιός του αιγιδοφόρου Δία

κι είσαι πολύ κατώτερος εκείνων των ηρώων

οπού στες πρώτες γενεές έχει γεννήσει ο Δίας,

ως ήταν ο πατέρας μου, ως λέγουν, ο Ηρακλέας

λεοντόψυχος, ατρόμητος, που ότ’ ήλθε εδώ να λάβη

τους ίππους του Λαομέδοντος, μ’ έξι καράβια μόνα

και μ’ ολιγότερον στρατόν,την πόλιν της Ιλίου

επόρθησε και από λαόν ορφάνωσε τους δρόμους.

Σαρπῆδον Λυκίων βουληφόρε, τίς τοι ἀνάγκη

πτώσσειν ἐνθάδ᾽ ἐόντι μάχης ἀδαήμονι φωτί;

ψευδόμενοι δέ σέ φασι Διὸς γόνον αἰγιόχοιο        635

εἶναι, ἐπεὶ πολλὸν κείνων ἐπιδεύεαι ἀνδρῶν

οἳ Διὸς ἐξεγένοντο ἐπὶ προτέρων ἀνθρώπων·

ἀλλ᾽ οἷόν τινά φασι βίην Ἡρακληείην

εἶναι, ἐμὸν πατέρα θρασυμέμνονα θυμολέοντα·

ὅς ποτε δεῦρ᾽ ἐλθὼν ἕνεχ᾽ ἵππων Λαομέδοντος

ἓξ οἴῃς σὺν νηυσὶ καὶ ἀνδράσι παυροτέροισιν

Ἰλίου ἐξαλάπαξε πόλιν, χήρωσε δ᾽ ἀγυιάς*·

 

Και συ ψυχή έχεις δειλήν και φθείροντ’ οι λαοί σου,

Ουδέ θαρρώ πως στήριγμα θε νά’σαι συ των Τρώων,

αν και ανδρειωμένος βοηθός απ’ την Λυκίαν ήλθες.

Αλλά θα ιδής που η λόγχη μου στον Άδη θα σε στείλη.».

σοὶ δὲ κακὸς μὲν θυμός, ἀποφθινύθουσι δὲ λαοί.

Οὐδέ τί σε Τρώεσσιν ὀΐομαι ἄλκαρ ἔσεσθαι

ἐλθόντ᾽ ἐκ Λυκίης, οὐδ᾽ εἰ μάλα καρτερός ἐσσι,    645

ἀλλ᾽ ὑπ᾽ ἐμοὶ δμηθέντα πύλας Ἀΐδαο περήσειν.

 

Και ο Σαρπηδών απάντησε: «Τληπόλεμε, ότι εκείνος

την Ίλιον τότ’ ερήμωσε, προήλθε απ’ την μωρίαν

του σεβαστού Λαομέδοντος, που αυτόν οπού τον είχε

ευεργετήσει εξύβρισε, κι έλειψε να του δώση

τους ίππους, που χάριν αυτών μακρόθεν είχεν έλθει.

Και σένα λέγ’ ότι απ’ εμέ φόνον και μαύρην μοίραν

εδώ θα λάβης και απ’ αυτήν την λόγχην μου θα πέσης,

το καύχημα να πάρω εγώ και ο Άδης την ψυχήν σου.».

 

Τὸν δ᾽ αὖ Σαρπηδὼν Λυκίων ἀγὸς ἀντίον ηὔδα·

Τληπόλεμ᾽ ἤτοι κεῖνος ἀπώλεσεν Ἴλιον ἱρὴν

ἀνέρος ἀφραδίῃσιν ἀγαυοῦ Λαομέδοντος,

ὅς ῥά μιν εὖ ἕρξαντα κακῷ ἠνίπαπε μύθῳ,         650

οὐδ᾽ ἀπέδωχ᾽ ἵππους, ὧν εἵνεκα τηλόθεν ἦλθε.

Σοὶ δ᾽ ἐγὼ ἐνθάδε φημὶ φόνον καὶ κῆρα μέλαιναν

ἐξ ἐμέθεν τεύξεσθαι, ἐμῷ δ᾽ ὑπὸ δουρὶ δαμέντα

εὖχος ἐμοὶ δώσειν, ψυχὴν δ᾽ Ἄϊδι κλυτοπώλῳ.

 

Κι εσήκωσε  ο Τληπτόλεμος το φράξινο κοντάρι.

Σύγχρον’ από τα χέρια τους τ’ ακόντια πεταχθήκαν

το ζνίχι ο Σαρπηδών κτυπά και πέρα η πικρή λόγχη

εβγήκε και τα μάτια του μαύρο σκεπάζει σκότος.

 

 

Αλλά τ’ αριστερό μερί του Σαρπηδόνος είχε

ήδη τρυπήσ’ η μακριά του Τληπολέμου λόγχη

και μανιωμένη ξάκρισε ξυστά τα κόκαλά του.

Ακόμη από τον θάνατον τον φύλαγε ο πατέρας.

 

Ὣς φάτο Σαρπηδών, ὃ δ᾽ ἀνέσχετο μείλινον ἔγχος

Τληπόλεμος· καὶ τῶν μὲν ἁμαρτῇ δούρατα μακρὰ

ἐκ χειρῶν ἤϊξαν· ὃ μὲν βάλεν αὐχένα μέσσον

Σαρπηδών, αἰχμὴ δὲ διαμπερὲς ἦλθ᾽ ἀλεγεινή·

τὸν δὲ κατ᾽ ὀφθαλμῶν ἐρεβεννὴ νὺξ ἐκάλυψε.

Τληπόλεμος δ᾽ ἄρα μηρὸν ἀριστερὸν ἔγχεϊ μακρῷ 

βεβλήκειν, αἰχμὴ δὲ διέσσυτο μαιμώωσα

ὀστέω ἐγχριμφθεῖσα, πατὴρ δ᾽ ἔτι λοιγὸν ἄμυνεν.

 

Και οι σύντροφοι απ’ τον πόλεμον τον θείον Σαρπηδόνα

έπαιρναν. Τον εβάρυνεν, ως το’σερνε, το μέγα

κοντάρι ότι βιαζόμενοι και στενοχωρημένοι

κανείς δεν σκέφθη, όπως αυτός ελεύθερα πατήση,

να του αφαιρέση απ’ το μερί το φράξινο κοντάρι.

Οἳ μὲν ἄρ᾽ ἀντίθεον Σαρπηδόνα δῖοι ἑταῖροι

ἐξέφερον πολέμοιο· βάρυνε δέ μιν δόρυ μακρὸν

ἑλκόμενον· τὸ μὲν οὔ τις ἐπεφράσατ᾽ οὐδὲ νόησε      

μηροῦ ἐξερύσαι δόρυ μείλινον ὄφρ᾽ ἐπιβαίη

σπευδόντων· τοῖον γὰρ ἔχον πόνον ἀμφιέποντες.

 

Ομοίως τον Τληπτόλεμον επαίρναν οι γενναίοι

οι Αχαιοί και ως είδε αυτούς ο θείος Οδυσσέας,

πάθος μεγάλο αισθάνθηκεν η ανδράγαθη καρδιά του,

κι εβάλθηκε στου λογισμού τα βάθη να μετρήση.

Θα κυνηγήσει τον υιόν του βαρυκτύπου Δία

ή αυτού θα δώση θάνατον στο πλήθος των Λυκίων;

 

Τληπόλεμον δ᾽ ἑτέρωθεν ἐϋκνήμιδες Ἀχαιοὶ

ἐξέφερον πολέμοιο· νόησε δὲ δῖος Ὀδυσσεὺς

τλήμονα θυμὸν ἔχων, μαίμησε δέ οἱ φίλον ἦτορ·670

μερμήριξε δ᾽ ἔπειτα κατὰ φρένα καὶ κατὰ θυμὸν

ἢ προτέρω Διὸς υἱὸν ἐριγδούποιο διώκοι,

ἦ ὅ γε τῶν πλεόνων Λυκίων ἀπὸ θυμὸν ἕλοιτο.

 

Αλλ’ απ’ την λόγχην του υψηλού στο φρόνημα Οδυσσέως

να πέση ο γόνος του Διός δεν ήθελεν η μοίρα.

Κι η Αθηνά τον έκλινε στο πλήθος των Λυκίων.

Οὐδ᾽ ἄρ᾽ Ὀδυσσῆϊ μεγαλήτορι μόρσιμον ἦεν

ἴφθιμον Διὸς υἱὸν ἀποκτάμεν ὀξέϊ χαλκῷ·          675

τώ ῥα κατὰ πληθὺν Λυκίων τράπε θυμὸν Ἀθήνη.

 

 

ß                                                            à

G

 



[1]Κόρση : Κρόταφοι, Κεφάλι.



# Ο Σαρπηδών πιστευόταν ως γιος του Δια. Ο Τληπόλεμος ήταν γιος του Ηρακλή, γιου του Δια, οπότε,  ο ίδιος ήταν εγγονός του Δία.

 

* Ο Ηρακλής είχε πάρει μέρος στην Αργοναυτική εκστρατεία. Περνώντας από την Τροία, έμαθε πως ο Ποσειδών είχε στείλει ένα κήτος και κατέστρεφε τα παράλια της χώρας και επιτίθετο στους ανθρώπους. [Η αιτία ήταν ότι ο Λαομέδων δεν πλήρωσε τον Ποσειδώνα για το τείχος που έκτισε στην Τροία. Βλ. ΡΑΨΩΔΙΑ Φ, στ. 440 κ.εξ.]. Ο Λαομέδων είχε πάρει χρησμό που έλεγε πως αν θυσίαζε στο κήτος την κόρη του, Ησιόνη, θα έπαυαν οι επιθέσεις. Ο Ηρακλής πρότεινε στον Λαομέδοντα να σκοτώσει το κήτος και να πάρει ανταμοιβή την Ησιόνη ως σύζυγο και δώρο τα ανίκητα άλογα του βασιλιά της Τροίας. Ετσι, σκότωσε μεν το κήτος, αλλά ο Λαομέδων δεν του έδωσε την αμοιβή του.

Ο Ηρακλής έστειλε τον Ίφικλο και τον Τελαμώνα να ζητήσουν τις φοράδες και την Ησιόνη. Τους συλλαμβάνει όμως και τους φυλακίζει ο Λαομέδων. Στην πράξη αυτή εναντιώνεται ο Πρίαμος.

Ο Πρίαμος, λοιπόν, στέλνει 2 ξίφη στους φυλακισμένους, αυτοί σκοτώνουν τους φρουρούς και ειδοποιούν τους Αργοναύτες. Ακολουθεί μάχη. Ο Ηρακλής σκοτώνει τον Λαομέδοντα και κάνει βασιλιά τον Πρίαμο. (Μερικοί λένε πως κατέκτησε την Τροία μαζί με τους Αργοναύτες, μερικοί λένε πως το έκανε μόνος του με  6 πλοία). Διόδωρος Σικελιώτης, Δ 49:1-7.

Μετά από αυτή την άλωση της Τροίας, ο Ηρακλής φεύγοντας, περιπλανήθηκε μέσα στη θάλασσα για καιρό επειδή η Ηρα είχε δώσει εντολή στον θεό Υπνο να κοιμήσει τον Δία ώστε να μπορέσει να βασανίσει εκείνη τον γιο του [δηλ. τον Ηρακλή]. Βλ. ΡΑΨΩΔΙΑ Ξ, στ. 246 κ.εξ.