ΑΡΤΕΜΙΣ

 

 

 

 

Πρώτη αναφορά για την Αρτεμη έχουμε στο  Ε, στ. 53, όπου ο Όμηρος δίνει μερικά στοιχεία για τον Σκαμάνδριο, γιο του Στροφίου, ο οποίος ήταν πολύ καλός κυνηγός, και του είχε μάθει τα μυστικά του κυνηγιού η θεά [δίδαξε γὰρ Ἄρτεμις αὐτὴ  βάλλειν ἄγρια πάντα, τά τε τρέφει οὔρεσιν ὕλη·]. Η οποία όμως [Ἄρτεμις ἰοχέαιρα] δεν μπόρεσε να τον σώσει από τον Μενέλαο.

 

H Λητώ τε καὶ Ἄρτεμις ἰοχέαιρα ἐν μεγάλῳ ἀδύτῳ ἀκέοντό τε κύδαινόν τε  [στα βάθη

του ιερού τον έγιαναν και λάμψιν του χαρίζαν] του Αινεία, μετά από το χτύπημα του Διομήδη [Ε, στ. 447].

Ο δε Απόλλων, έφτιαξε ένα είδωλο του Αινεία [εἴδωλον τεῦξ᾽ ἀργυρότοξος Ἀπόλλων

αὐτῷ τ᾽ Αἰνείᾳ ἴκελον καὶ τεύχεσι τοῖον], το τοποθέτησε στην μάχη, και  πολεμούσαν γι’ αυτό οι Αχαιοί και οι Τρώες.

 

Στην Ραψωδία Ζ, στ. 205, αναφέρεται από τον Γλαύκο πως η Άρτεμις σκότωσε την Λαοδάμεια, κόρη του Βελλερεφόντη και μητέρα του Σαρπηδόνα [τὴν δὲ χολωσαμένη χρυσήνιος Ἄρτεμις ἔκτα], τον οποίο είχε αποκτήσει από τον Δία.

 

Η Άρτεμις επίσης αναφέρεται σχετιζόμενη και με τον θάνατο της μητέρας της Ανδρομάχης [Ζ, στ. 425 κ.εξ.]

Μητέρα δ᾽, ἣ βασίλευεν ὑπὸ Πλάκῳ ὑληέσσῃ,   

τὴν ἐπεὶ ἂρ δεῦρ᾽ ἤγαγ᾽ ἅμ᾽ ἄλλοισι κτεάτεσσιν,

ἂψ ὅ γε τὴν ἀπέλυσε λαβὼν ἀπερείσι᾽ ἄποινα,

πατρὸς δ᾽ ἐν μεγάροισι βάλ᾽ Ἄρτεμις ἰοχέαιρα.

Και την σεπτήν μητέρα μου, βασίλισσαν στην Θήβην,

δούλην εδώ την έφερε με τ’ άλλα λάφυρά του.

Κι αφού με δώρ’ αμέτρητα κατόπι εξαγοράσθη,

την έσβησεν η Άρτεμις στο σπίτι του πατρός μου.

 

Στην Ραψωδία Ι, στ. 533, η χρυσόθρονος Ἄρτεμις είχε στείλει στον Οινέα, βασιλιά της Καλυδώνος και παππού του Διομήδη, τον κάπρο [Καλυδώνιο], ο οποίος κατέστρεφε τα χωράφια. Και αυτό γιατί ο Οινέας ἢ λάθετ᾽ ἢ οὐκ ἐνόησεν την είχε λησμονήσει

αυτός ή δεν το’χε σκεφθή καθόλου] και δεν της είχε προσφέρει ‘απαρχές’ από τους καρπούς. Γι’ αυτό

ἣ δὲ χολωσαμένη δῖον γένος ἰοχέαιρα

ὦρσεν ἔπι χλούνην σῦν ἄγριον ἀργιόδοντα,

ὃς κακὰ πόλλ᾽ ἕρδεσκεν ἔθων Οἰνῆος ἀλωήν·    

πολλὰ δ᾽ ὅ γε προθέλυμνα χαμαὶ βάλε δένδρεα μακρὰ

αὐτῇσιν ῥίζῃσι καὶ αὐτοῖς ἄνθεσι μήλων.

Θύμωσε η θεογέννητη παρθένα τοξοφόρα

και του’στειλε δασόθρεπτον λευκόδοντ’ άγριον χοίρον,

που στου Οινέως κάθισε το κάρπιμο χωράφι

και αφάνιζ’ όλα ρίχνοντας μεγάλα δέντρα κάτω

όλα βγαλμένα σύρριζα με τ’ άνθη των καρπών τους.

 

ΧΛΟΎΝΗΣ = αγριόχοιρος # αγριογούρουνο # κάπρος # μουνούχος # ευνούχος

ΧΛΟΥΝΑΖΩ = θρηνώ

ΧΛΟΥΝΑΖΟΜΑΙ = κλαυθμηρίζω # θρηνώ # κλαίω

αλλά και η λέξη ΣΥΣ = γουρούνι, κάπρος.

Ίσως από το ‘ΧΛΟΥΝΗΣ’ να προέρχεται η σημερινή λέξη ‘Γουρούνι’ [χλούνης, χρούνης, γρούνης, γουρούνι].

 

Αφού το αγριογούρουνο αυτό το σκότωσε ο γιος του Οινέα, ο Μελέαγρος, σε κυνήγι που οργάνωσε καλώντας τους  καλύτερους νέους και νέες της εποχής του από όλη την Ελλάδα, ξέσπασαν μάχες ανάμεσα στους Αιτωλούς και τους Κουρήτες για το ποιος θα πάρει το δέρμα του ζώου.

 

 

Στην Ραψωδία Σ, στ. 183, αναφέρεται πως την Πολυμήλη, την κόρη του Φύλαντα, ερωτεύτηκε ο Ερμής, καθώς αυτή χόρευε  μαζί με άλλες κοπέλες, ἐν χορῷ Ἀρτέμιδος χρυσηλακάτου κελαδεινῆς. Από την ένωσή τους γεννήθηκε ο Εύδωρος, τον οποίο ο Όμηρος ονομάζει ‘παρθένιο’, και ανατράφηκε από τον παππού του, τον Φύλαντα. Ο Εύδωρος είναι ένας από τους αρχηγούς των Μυρμιδόνων που θα πάνε μαζί με τον Πάτροκλο εναντίον των Τρώων.

Ο Φύλας ήταν βασιλιάς της Εφύρας [στην Θεσπρωτία], και δεύτερη κόρη του ήταν η  Αστυόχεια, την οποία πήρε γυναίκα του ο Ηρακλής, όταν πόρθησε την Εφύρα. Μαζί της γέννησε τον Τληπόλεμο, αρχηγό των Ροδίων.

 

 

Στην Ραψωδία Τ, στ. 59-60, ο Αχιλλέας εύχεται

τὴν ὄφελ᾽ ἐν νήεσσι κατακτάμεν Ἄρτεμις ἰῷ

ἤματι τῷ ὅτ᾽ ἐγὼν ἑλόμην Λυρνησσὸν ὀλέσσας·

Να’χε την σβήσ’ η Άρτεμις με βέλος την ημέρα

που επόρθησα την Λυρνησσόν, και δούλη την επήρα.

 

αναφερόμενος στον καυγά και την έχθρα που ξεσπασε ανάμεσα σε αυτόν και τον Αγαμέμνονα εξ αιτίας της Βρισηίδος.

 

 

Στην Ραψωδία Υ, στ. 39, η Άρτεμις αναφέρεται σαν μια από τις θεές που τάσσονται με το μέρος των Τρώων στην μάχη που θα ακολυθήσει. [Οι άλλοι θεοί, επίσης με την πλευρά των Τρώων, είναι ο Άρης, ο Φοίβος, η Λητώ, ο Ξάνθος [Σκάμανδρος] και η Αφροδίτη].

 

Στον στίχο 70 της ίδιας Ραψωδίας, στην Άρτεμη αντιπαρατάσσεται η Ήρα, η οποία θα υπερασπιστεί τους Αχαιούς.

Ἥρῃ δ᾽ ἀντέστη χρυσηλάκατος κελαδεινὴ          

Ἄρτεμις ἰοχέαιρα κασιγνήτη ἑκάτοιο·

 

 

Στην Ραψωδία Φ, στ. 421, η Άρτεμις ονειδίζει τον αδελφό της, τον Απόλλωνα, γιατί συμφώνησε με τον Ποσειδώνα να μην πολεμήσουν μεταξύ τους.

τὸν δὲ κασιγνήτη μάλα νείκεσε πότνια θηρῶν    

Ἄρτεμις ἀγροτέρη, καὶ ὀνείδειον φάτο μῦθον·

Κι  η αδελφή του των θεριών θεάν προσκυνημένη,

Άρτεμις, η αγριοκάτοικη, πολύ τον αποπήρε

 

 Αλλά επεμβαίνει η Ήρα, που τους παρακολουθεί, και της λέει:

πῶς δὲ σὺ νῦν μέμονας κύον ἀδεὲς ἀντί᾽ ἐμεῖο

στήσεσθαι; χαλεπή τοι ἐγὼ μένος ἀντιφέρεσθαι

τοξοφόρῳ περ ἐούσῃ, ἐπεὶ σὲ λέοντα γυναιξὶ

Ζεὺς θῆκεν, καὶ ἔδωκε κατακτάμεν ἥν κ᾽ ἐθέλῃσθα.

ἤτοι βέλτερόν ἐστι κατ᾽ οὔρεα θῆρας ἐναίρειν   

ἀγροτέρας τ᾽ ἐλάφους ἢ κρείσσοσιν ἶφι μάχεσθαι.

εἰ δ᾽ ἐθέλεις πολέμοιο δαήμεναι, ὄφρ᾽ ἐῢ εἰδῇς

ὅσσον φερτέρη εἴμ᾽, ὅτι μοι μένος ἀντιφερίζεις.

«Ω σκύλ’ αδιάντροπη, τολμάς συ να σταθείς εμπρός μου;

Κακά μετριέσαι συ μ’ εμέ και ας είσαι  τοξοφόρα,

αφού σε διόρισεν ο Ζευς λεοντάρι στες γυναίκες,

και να φονεύεις, σου ’δωκεν  όποιαν εσύ θελήσεις.

Καλύτερό σου στα βουνά αγρίμια κι ελαφίνες

να ρίχνεις ή να μάχεσαι με τους καλύτερούς σου.

Και αν πάλι θέλεις πόλεμον, δοκίμασε να μάθεις

συ που μ’ εμέ συγκρίνεσαι, πόσ’ είμαι ανώτερή σου.».

 

Και λέγοντας αυτά

 ἀμφοτέρας ἐπὶ καρπῷ χεῖρας ἔμαρπτε

σκαιῇ, δεξιτερῇ δ᾽ ἄρ᾽ ἀπ᾽ ὤμων αἴνυτο τόξα,   

αὐτοῖσιν δ᾽ ἄρ᾽ ἔθεινε παρ᾽ οὔατα μειδιόωσα

ἐντροπαλιζομένην· ταχέες δ᾽ ἔκπιπτον ὀϊστοί.

αυτής τα χέρια με το ζερβί της πιάνει

με τ’ άλλο την τοξοσκευήν της παίρνει από τους ώμους

και στα ριζαύτια την κτυπά γελώντας με τα βέλη.

Κι εστρέφετ’ όλη κι έπεφταν τα βέλη απ’ την φαρέτραν.

 

Η Αρτεμις ντροπιασμένη φεύγει

δακρυόεσσα δ᾽ ὕπαιθα θεὰ φύγεν ὥς τε πέλεια,

ἥ ῥά θ᾽ ὑπ᾽ ἴρηκος κοίλην εἰσέπτατο πέτρην

χηραμόν· οὐδ᾽ ἄρα τῇ γε ἁλώμεναι αἴσιμον ἦεν·      

ὣς ἣ δακρυόεσσα φύγεν, λίπε δ᾽ αὐτόθι τόξα.

Κλαίοντας έφυγε η θεά, καθώς πετά τρυγόνα

από γεράκι φεύγοντας εις χαραμάδα βράχου,

ότι γι’ αυτήν δεν έφθασεν η ώρα του θανάτου.

Ομοίως έφυγε η θεά και αφήκε αυτού τα βέλη.

 

 

Τελευταία αναφορά για την Αρτεμη έχουμε στην Ραψωδία Ω, στ. 605, όπου λέγεται από τον Αχιλλέα η ιστορία της Νιόβης, που είχε 6 αγόρια και 6 κορίτσια και τα κορίτσια της τα σκότωσε η Αρτεμη [τὰς δ᾽ Ἄρτεμις ἰοχέαιρα], ενώ τα αγόρια ο Φοίβος, επειδή η Νιόβη είχε καυχηθεί πως  είχε περισσότερα παιδιά από την Λητώ, που έκανε μόνο 2.

 

 

ΛΕΞΕΙΣ που έχουν σχέση με το όνομα της Αρτεμης

 

Οι Τρώες χάρηκαν όταν είδαν τον Εκτορα   ζωόν τε καὶ ἀρτεμέα προσιόντα [ζωντανόν και αλάβωτον να πλησιάζει].

αρτεμέω = είμαι σώος και αβλαβής

αρτεμής = σώος και αβλαβής # ακέραιος # ολάκαιρος # ολόκληρος # αβλαβής # άβλαβος # αδιαίρετος # άθικτος # ακέριος # αλώβητος # αμείωτος # ανελλιπής # ανέπαφος # απαραμείωτος # απείραχτος # ατόφιος # άφθορος # αχάλαστος    

αρτεμία = ακεραιότητα # υγεία # αρτιότητα # πληρότητα

 

Επίσης : αρτεμησία = αψέντι # αψίνθιο

             αρτέμων = μεγάλο πανί ιστιοφόρου # μαΐστρα # κύρια τροχαλία πολύσπαστου

 

 

G